Blockchain: hype of revolutie?

De blockchain is een super interessante technologie, maar nog wel met veel voetangels en klemmen

door Jaap-Henk Hoepman / Blockchain for Good / december 2016

Blockchain technologie is een hype. Populair gemaakt als het gedistribueerde grootboek van Bitcoin, zien velen in de blockchain een mogelijkheid om de samenleving, net als Internet, radicaal te veranderen. Zo wil Honduras bijvoorbeeld de blockchain gebruiken om een digitaal kadaster op te zetten. Anderen willen het gebruiken voor decentraal identiteitsbeheer, of om een decentraal sociaal netwerk mee op te zetten. De vraag is of dat nou wel zo verstandig is....

De blockchain is een super interessante technologie. Zij maakt het mogelijk om op volledig decentrale wijze overeenstemming ('consensus') te bereiken over de volgorde van alle transacties in het netwerk. Dat kunnen Bitcoin transacties zijn, maar ook smart contracts.

De blockchain kun je echter niet helemaal los zien van de toepassing (Bitcoin, smart contracts) die er gebruik van maakt. De integriteit van de 'traditionele' blockchain is alleen gegarandeerd als alle gebruikers de transacties op de blockchain controleren en als ten minste de helft van die gebruikers eerlijk is. Maar ook in nieuwere varianten is actieve participatie en controle van een groot deel van de gebruikers noodzakelijk om het decentrale karakter te behouden. Die moeten daarvoor behoorlijk wat rekenkracht gebruiken (het zogenaamde ‘minen’). Maar dat doen ze alleen als ze daar een belang bij hebben: niet iedereen draagt zomaar bij aan een collectief belang. Zeker niet als de energierekening vanwege het ‘minen’ omhoog gaat. Vandaar dat een beloning (in Bitcoins, of anderszins) een essentieel is om de veiligheid van de blockchain te garanderen.

Dé blockchain bestaat niet. Toch kleven aan blockchains een aantal belangrijke nadelen die maken dat veel blockchain dromen gedoemd zijn te mislukken.  Bitcoin en de blockchain zijn geen Haarlemmer wonderolie.

Geen 'trust machine'

De Economist noemde de blockchain een 'trust machine'. Dat is onjuist. De blockchain creëert geen vertrouwen. In plaats van één centrale partij te moeten vertrouwen, moet je nu vertrouwen op het bestaan van een eerlijke meerderheid van deelnemers. Dat laatste op basis van ons voorlopig karige begrip van de veiligheid van de blockchain: daar is nog wel wat (wetenschappelijk) werk te doen.

Het is ook niet zo dat door gebruik te maken van de blockchain je toepassing op een magische manier te vertrouwen is. Techneuten hebben de onhebbelijke gewoonte vertrouwen verkeerd te begrijpen. Vertrouwen is niet iets dat je met technologie alleen op kunt bouwen.

Veel centralistischer dan gedacht

Ook is de blockchain veel centralistischer dan veel mensen denken. Ten eerste wordt de software geschreven door een kleine groep ontwikkelaars die de spelregels bepalen. Toen een bug (in de DAO, een Ethereum smart contract) een hacker schatrijk had gemaakt, besloten de Ethereum ontwikkelaars een nieuwe versie uit te rollen om de hacker zijn winst af te pakken. Transacties zijn dus *wel* terug te draaien. Hoezo, geen centrale controle? Ten tweede controleren veel gebruikers van Bitcoin zelf de blockchain niet. Ze vertrouwen er op dat anderen dat doen. Om dit ‘minen’ rendabel te laten zijn, moet je investeren in speciale hardware en samenwerken in zogenaamde ‘mining pools’. Er zijn op dit moment een viertal grote mining pools waarvan de drie grootste uit China komen. De twee grootste hebben in feite een meerderheid en zouden in theorie de integriteit van de blockchain kunnen compromitteren, en dus kunnen doen met hun Bitcoins wat ze willen.

Energieverslindend

Het consensus mechanisme onder de blockchain is gebaseerd op 'proof-of-work'. Om bitcoins te minen staan gigantische hoeveelheden speciale hardware in zekere zin nutteloos werk te doen. Er zijn zelfs elektrische kacheltjes te koop die je kamer verwarmen terwijl ze bitcoins minen. Ja, er zijn voorstellen voor andere, minder energie-verslindende, consensus mechanismen. Heel veel zelfs. Proof-of-stake is een bekende. Maar deze zijn nog minder goed bestudeerd dan proof-of-work, dus het zou gekkenwerk zijn om daar op te vertrouwen.

Geen privacy

Bitcoin is *niet* privacy-vriendelijk. Alle transacties staan in de blockchain en zijn openbaar. Weliswaar zijn transacties niet gekoppeld aan identiteiten maar aan in eerste instantie niets-zeggende cryptografische sleutels. Maar in de praktijk blijkt het eenvoudig om de identiteit van de eigenaar van die sleutel te achterhalen. En zijn voorbeelden van Bitcoin alternatieven die wel de privacy zeggen te beschermen door de transacties versleuteld maar toch controleerbaar op de blockchain bij te houden. Zcash bijvoorbeeld. Dat zijn interessante ontwikkelingen die nadere studie verdienen.

Conclusie

De blockchain is een super interessante technologie, maar nog wel met veel voetangels en klemmen. Voor specifieke toepassingen kan de blockchain zinvol zijn. Ik denk dan aan situaties waar 1) er niet één te vertrouwen partij aan te wijzen is, en 2) de *volgorde* van transacties van belang is. Vaak volstaat echter een veel simpelere gedistribueerde of peer-to-peer oplossing.

Wees voorzichtig met het meegaan in de blockchain hype, en bouw geen luchtkastelen op drijfzand.