Onderzoek Data & Debat
Onderzoek naar de inzet van linguïstische modellen om complottheorieën en online haat in kaart te brengen.
Hoe wordt het publieke debat beïnvloed?
Het publieke debat zou een vrije marktplaats moeten zijn waar ideeën met elkaar strijden, totdat het beste idee bovendrijft. Zo dacht John Stuart Mill, een van de grondleggers van het moderne liberalisme, erover. Maar wat blijft daarvan over in tijden van nepnieuws, bots en microtargeting? Data & Debat, een redactiegroep van weekblad De Groene Amsterdammer, onderzoekt in samenwerking met Utrecht Data School hoe algoritmen, dataïsme en kwaadwillenden het online debat beïnvloeden.
Met dit project ondersteunt SIDN fonds een deel van dit onderzoek: een tweejarige studie naar linguïstische modellen en hoe deze door journalisten ingezet kunnen worden om complottheorieën en online haat in kaart te brengen. Doel is verschillende modellen te vergelijken en de tekst-classificatiemodellen ook beschikbaar te stellen voor onderzoeksjournalisten. In samenwerking met de VVOJ (vereniging voor onderzoeksjournalisten) wordt een seminar georganiseerd waarin de resultaten worden gedeeld. Daarnaast zal er in De Groene Amsterdammer over het onderzoek worden gepubliceerd, waardoor een groot publiek wordt bereikt en het project bijdraagt aan het vergroten van de bewustwording over deze materie.
Resultaten
Data & Debat, een redactiegroep van weekblad De Groene Amsterdammer, onderzocht in samenwerking met Utrecht Data School hoe algoritmen, dataïsme en kwaadwillenden het online debat beïnvloeden. De publicaties daarover bereikten een groot publiek waardoor het project bijdraagt aan het vergroten van de bewustwording over deze materie.
Vervolg
De redactiegroep is sindsdien consequent en diepgaand onderzoek blijven doen naar de maatschappelijke gevolgen van nieuwe media. Deze onderzoeken laten zien hoe snel gebruikers in een fuik terecht komen, welke content het snelst wordt aangejaagd, hoe online debatten verlopen, wie daarin de belangrijkste spelers zijn, hoe ze eventueel worden gemanipuleerd, en wat de invloed van AI is.
Zie voor de lijst publicaties tot nu toe: Data & Debat – De Groene Amsterdammer.
In 2026 ondersteunt SIDN fonds opnieuw deze redactiegroep, binnen de call van Liken naar Luisteren. samen met het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Limelight Foundation en Gieskes - Strijbis Fonds. We waren voor deze call op zoek naar voorstellen voor projecten die werken aan een beter online debat, door alternatieve sociale media te versterken, schadelijke algoritmes aan te pakken of juist algoritmes te ontwikkelen die mensen online verbinden.
De Groene Amsterdammer investeert dankzij deze ondersteuning in het opleiden van een grotere groep freelance redacteuren om journalistiek onderzoek te doen naar beïnvloeding van het online publieke debat in opdracht van Data & Debat. Deze onderzoeken leggen bloot hoe AI werkt en welke gevolgen dat heeft.
Dit is een gescout project binnen het programma Internet & maatschappij. We steunen projecten die een bijdrage leveren aan meer bewustwording, inzicht en grip op desinformatie. Gescoute projecten zijn projecten die alleen op uitnodiging bij ons kunnen aanvragen.